تبلیغات
ایران اندیش - چالش هایی پیرامون برنامه راهبردی وزارت صنعت ، معدن و تجارت
سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، علمی و زیست محیطی
چالش هایی پیرامون برنامه راهبردی وزارت صنعت ، معدن و تجارت
1394/05/30 ساعت 14:22 | نوشته ‌ مجتبی انوری | ( نظرات )
در یک نگاه ، این برنامه بیشتر جنبه کلی گویی ، ناقص و  فاقد کارآیی در توسعه صنعتی است ...

اخیرا گزارشی در 204 صفحه تحت عنوان " برنامه راهبردی وزارت صنعت ، معدن و تجارت "  با مقدمه ای از سوی محمد رضا نعمت زاده وزیر دولت یازدهم این وزارتخانه ( تیرماه 1394 ) ارائه شده است . تهیه کننده این برنامه راهبردی " معاونت طرح و برنامه " این وزارتخانه است . متن کامل این برنامه در سایت وزارتخانه قابل دسترسی است . براساس این گزارش ایران از نظر شاخص های سهولت انجام کسب و کار ( رتبه 137 ) ، رتبه کارآفرینی ( رتبه 93 ) ، توسعه انسانی ( رتبه 76 ) ، رقابت پذیری صنعتی ( رتبه 67 ) را در جهان را دارد که رتبه های بسیار پایینی است .

بطور خلاصه این برنامه راهبردی به پنج موضوع پرداخته است : اول ؛ بررسی وضعیت کنونی صنعت ایران در ارتباط با شاخص های مهم اقتصادی و جهانی . دوم ؛ امکانات بالقوه ای که در ایران برای توسعه صنعتی وجود دارد . مانند ذخایر انرژی گرفته تا موقعیت ممتاز جغرافیایی و نیروی انسانی . سوم ؛ چالش های پیش رو صنعت که باعث شده این بخش ضعیف باقی بماند . چهارم ؛ معرفی صنایعی که برای ایران مهم و جنبه استراتژیک دارد . پنجم ؛ راهبردهایی برای پیشبرد صنعت و معدن و تجارت ایران .

 در یک نگاه ، این برنامه صنعتی " بیشتر جنبه کلی گویی " دارد و صنایع اولویت دار معرفی شده در این برنامه ( صفحه 111 گزارش ) ، شامل : « خودروسازی ، فولاد ، نساجی و پوشاک ، سیمان ، تایر و تیوپ ، لوازم خانگی و کاشی و سرامیک » که عمدتا صنایع جا افتاده و ناکارآ در صنعت ایران محسوب می شوند . سیاست صنعتی ایران ، حول صنایع " جاافتاده " و آن هم به طور ناقص می چرخد . در این سند توسعه صنعتی اشاره ای به صنایع پیشتاز و خلق مزیت های صنعتی نشده است . مهمتر از همه اینکه بخش معادن به بوته فراموشی سپرده شده است . نکته مهم و اساسی در ساختار صنعتی ایران ، سلطه انحصار دولتی و شبه دولتی بر اقتصاد ، رانت های صنعتی و تمایل دولتی ها به ایجاد صنایع بزرگ و جا افتاده است . این فرایند موجبات عدم حضور بخش خصوصی کارآمد و در حاشیه قرار دادن  مدیران کارآفرین را فراهم می سازد .  

علیرغم پبشینه پنجاه ساله در صنعت خودرو سازی ، در حال حاضر جایگاه مناسبی از نظر تولید کیفی خودرو نداریم و به عبارتی " نه خودروسازی درستی داریم  و نه قطعه سازی مناسب "  . در صفحه 115 گزارش برنامه راهبردی وزارت صنعت چنین آمده است : « ایران با تولید بیش از 1/6 میلیون خودرو در سال 1390 رتبه سیزدهم را در جهان به خود اختصاص داده و در سال 92 به جایگاه بیستم تنزل کرد . صنعت خودرو سازی به عنوان صنعت مادر با سطح فناوری متوسط ، از پیشران های بخش صنعت کشور به شمار می رود و در زمره صنایع اولویت دار و منتخب در بخش تولید و تجارت محسوب می گردد » .

صفحه 127 گزارش راهبردی وزارت صنعت و معدن و تجارت به " برنامه راهبردی صنعت فولاد " اختصاص دارد و به مزیت های ویژه ایران در صنعت فولاد اشاره می کند . براساس این گزارش در سال 2014 میلادی ، « سهم ایران در تولید فولاد خام یک درصد و رتبه چهاردهم را در جهان به خود اختصاص داده است » . همچنین در خصوص تامین مواد اولیه صنعت فولاد ایران دارای منابع معدنی غنی است . « مواد اولیه یکی از موثرترین و مهم ترین ضرورت توسعه فولاد در کشور است و سنگ آهن اصلی ترین مده اولیه تولید کنندگان فولاد به شمار می رود . ذخایر احتمالی سنگ آهن بالغ بر 4 میلیارد تن است . ذخایر قطعی زغال سنگ بیش از یک میلیارد تن است . کسب رتبه هفتم با تولید سالیانه 55 میلیون تن فولاد خام از اهداف چشم انداز ایران در افق 1404 تلقی می گردد » .

در اینجا این پرسش مطرح می گردد که تهیه کنندگان گزارش برنامه راهبردی صنعت ، فقط و فقط به مزیت های نسبی برای افزایش تولید صنعت فولاد تاکید دارند و استراتژی های صنعتی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه را به خوبی مطالعه نکرده اند . کره جنوبی در سال 2014 میلادی با 71 میلیون تن تولید فولاد رتبه پنجم را در جهان به خود اختصاص داده است . کره جنوبی فاقد مواد اولیه تولید فولاد است و هیچگونه مزیتی در صنعت فولاد ندارد . استراتژی توسعه صنعتی کره جنوبی براساس " خلق مزیت و رقابت پذیری " است .

دستیابی به " اقتصاد بدون نفت " در چند دهه اخیر ، یکی از مهمترین شعارهای اقتصادی ایران بوده است ؛ اما همواره اقتصاد ایران نفتی و بودجه کشور براساس درآمدهای نفتی بسته شده است  .  مفهوم " اقتصاد بدون نفت " از دهه 1330 خورشیدی در ایران شکل گرفت ؛ ولی در بودجه های تنظیمی از سوی دولت و مجلس " اقتصاد با نفت " ملاک عمل بوده است . باید از مرز یک اقتصاد نفتی فراتر رفت و اقتصاد متنوعی را برپایه صنعت و معدن به وجود آورد و " اقتصاد فرانفتی " را جایگزین " اقتصاد بدون نفت " کرد و از مزیت های نسبی در کشور ، مزیت خلق کرد . در طی چند دهه گذشته ؛ اقتصاد نفتی و سوء مدیریت های دولتی ، مانعی برای توسعه صنعتی در کشور شد .

یکی دیگر از آسیب های اساسی در اقتصاد صنعتی ایران ، " فرهنگ رانت جویی " است . علت اصلی آن دولتی بودن اقتصاد ، متورم شدن دولت ، و عدم شفاف سازی از عملکردهای مالی است . توزیع رانت مانند یک سیاست مالیاتی نادرست ، اقتصاد کشور را از پویایی بازداشته و سبب افزایش هزینه های تولید و کاهش خلاقیت ، نوآوری و کارآفرینی شده است .

متاسفانه ایران به درستی نتوانسته از منابع و ذخایر معدنی موجود استفاده بهینه داشته باشد و به همین دلیل پایه " اقتصاد معدنی ایران " در مقایسه با کشورهای مطرح معدنی بسیار نامطلوب و سهم جهانی ایران در تولید فلزات و مواد معدنی 1/57 درصد برآورد شده  است . استراتژی توسعه صنعتی ایران در چند دهه اخیر بیشتر به توسعه صنایعی در ایران منجرشده است ، که توسط بخش دولتی پایه گذاری و تصدی شده اند و این صنایع وابسته به منابع بوده اند . با وجود برخورداری ایران از منابع غیر نفتی در مقیاس های چشمگیر جهانی ، گسترش پایه معدنی اقتصاد ایران هنوز  بسیار محدود است .

در دنیای صنعتی امروز ، صنایع را به سه گروه زیر تقسیم می کنند  :

1-  صنایع نوین ( از نظر فناوری مهندسی و ارزش افزوده  بالا ) ،

2- صنایع جا افتاده ( نسل قبل از صنایع نوین و از نظر تکنولوژیکی به حال اشباع رسیده و انتقال تکنولوژی و سخت افزاری بین کشورها صورت می گیرد ؛ مانند صنایع فولاد ، پتروشیمی و کشتی سازی ) ،

3-  صنایع پیشتاز یا پیشرو ( به مجموع صنایعی که در چارچوب سیاست صنعتی ، نقش لکوموتیو داشته و صنایع پایین دستی را به حرکت در می آورند . صنایع پیشرو  از  ارزش افزوده بالایی برخوردارند .  ) .

عمدتاً سیاست صنعتی ایران ، حول صنایع " جاافتاده " و آن هم به طور ناقص می چرخد . کره جنوبی گزینش صنایع جا افتاده و صنایع نوین را به عنوان  " صنایع پیشتاز " خود معرفی کرد . برزیل در چند دهه گذشته با توجه به مزیت نسبی در صنایع فولاد سازی و فلزات اساسی ، تصمیم به ایجاد صنعت کشتی سازی و رقابت در بازار جهانی گرفت ؛ اما امروز این صنعت همانند ایران در برزیل ورشکسته است . دلیل اصلی این ورشکستگی ، عدم ایجاد ارتباط منطقی و فنی میان صنایع نوین و جا افتاده و پیشتاز و تصمیم های غیرکارشناسی و عجولانه ارزیابی می شود .

 

 

 


می توانید دیدگاه خود را بنویسید
علی 1394/05/31 08:55
همین رتبه های را که داریم حفظ کنند ارتقا آن پیش کششان، وقتی افراد ناکارآمد که امتحانشان را قبل پس دادند برای صنعت و تولید کشور تصمیم می گیرند و بقول خودشان برنامه راهبردی می دهند این میشود حال و روز صنعت و تولید کشور!!! تعطیل و ورشکسته!!! آقایان فقط به فکر رانت و سود جویی خودشان هستند و بس. والسلام
1394/05/31 05:38
سلام، ممنون از این مطلبتون. واقعاآیا دست اندرکاران این وزارت خانه چیزی بنام برنامه راهبردی توسعه صنعتی دارند که بخواهند حتی آنرا اجراکنند؟ فقط روی کاغذ ما برنامه داریم . صنعت کشور دچار روزمرگی گشته، تولید کنندگان ورشکسته و واردات روز بروز بیشتر می شود وزارت صنعت خون تازه صنعتی و کارآفرینی می خواهد وگرنه اوضاع صنعت بدتر از این می شود.
1394/05/31 05:24
وزیر محترم صنعت . برای بالا بردن کیفیت خودرو ایرانی بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم چه کرده اید ؟ خودروهای ساخت داخل هر روز با افزایش قیمت و کاهش سطح کیفی روبرو هستند . به این می گویند " برنامه راهبردی در صنعت خودروسازی " !!!!!
1394/05/30 20:56
صنعت ورشکسته است و امیدی به احیا صنعت کشور نیست . شهرک های صنعتی به گورستانی از سوله ها تبذیل شدند . وزارت صنعت فقط شهرک صنعتی درست کرد بدون آنکه حمایت های لازم را را از صنعتگران بعمل بیاورد . متاسفانه توسعه صنعتی در ایران و برنامه راهبردی وزارت صنعت و معدن و تجارت ، نگاه دهه 70 میلادی را دارد . تهیه کنندگان این گزارش مطالعه کامل و جامع نبست به بخش صنعت و معدن ایران ندارند .
1394/05/30 19:53
زنده باد پراید خودروی ملی ایرانی
1394/05/30 19:52
خودروهای بی کیفیت ایرانی هر روز گرانتر میشود . صنعت خودروسازی ایران قابلیت رقابت در بازار منطقه هم را ندارد .
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
 
آمار بازدید کنندگان
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :