تبلیغات
ایران اندیش - هشتادمین سال احداث پل ورسک
سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، علمی و زیست محیطی
هشتادمین سال احداث پل ورسک
1395/02/5 ساعت 11:39 | نوشته ‌ مجتبی انوری | ( نظرات )

بر خلاف ادعاهایی که سازنده این پل را یک مهندس آلمانی به نام ورسک می داند ، کاملا اشتباه است ...


آنچه در پی می آید ، مطالعات نگارنده از نظر تاریخی ، بررسی اسناد و مدارک ، بازدید های متعدد از منطقه ورسک و شنیدن حرف های کسانی است که اطلاعاتی در باره این پل داشته اند . هر چند که بعضی از شنیده ها و اطلاعات دریافتی واقعیت ندارد ؛ ولی در مجموع آنچه به عنوان یک پژوهش  ارائه می گردد ، مطالعاتی جامع و قابل استناد است .

تا حدود سه سال پیش مسافرانی که جاده فیروزکوه را برای سفر و رفتن به مازندران انتخاب می کردند ، ترجیح می دادند در رستوران روبروی " پل ورسک " توقف و این سازه ی مقاوم و زیبای مهندسی و تاریخی را مشاهده و عکس های یادگاری بگیرند . اما به دلیل تعریض جاده این رستوران تخریب گردید . این رستوران متعلق به شخصی بنام "عموزاده " اهل سمنان بود که از پدرش به ارث رسیده و از زمان ساخت این پل به صورت قهوه خانه ای کوچک احداث شده بود . در حال حاضر هیچ استراحتگاه و تابلو راهنما یی جهت معرفی این سازه زیبا و تاریخی که به مدت 80 سال پابرجاست ، وجود ندارد و گردشگران و مسافران از پایین جاده روبروی این پل می گذرند .

این پل در 140 کیلومتری از تهران و حدود 29 کیلومتری فیروزکوه و 85 کیلومتری شهر قائم شهر قرار دارد . فاصله آن تا " گدوک " حدود 13 کیلومتر و تا " پل سفید " حدود 21 کلیومتر است . آب و هوای ورسک سرد و کوهستانی و ارتفاع آن 2000 متر از سطح دریا است . نام پل ورسک در کتاب " رکورد گینس " در بخش پل های با ارتفاع بیش از 61 متر به ثبت رسیده است .

" پل ورسک " یکی از مهم ترین آثار فنی و مهندسی راه آهن شمال ایران محسوب می شود که به لحاظ ویژگی در مهرماه 1356 با شماره 1534 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است . با احداث راه آهن شمال ایران که در سال 1306 خورشیدی شروع و در سال 1315 به اتمام رسید ، تهران به گرگان و بندر ترکمن متصل شد . پل ورسک شهرت جهانی دارد و نام آن در تمامی آثاری که پس از جنگ جهانی دوم انتشار یافته ، یاد شده است و آن را " پل پیروزی " نامیدند . در بررسی های صورت گرفته از سوی نگارنده ، بسیاری و حتی اهالی و ساکنین نزدیک به این پل براین باورند که نام این پل از " مهندس ورسک آلمانی " سازنده این پل گرفته شده است . در سایت fa .Wikipedia . org این چنین آمده است : « ورسک از نام مهندسی از بوهم آلمان گرفته شده که در ساخت این پل شرکت داشت . نام او " شژا ووسک " بود . چون در پارسی این حرف چکی ، وجود ندارد و تلفظ کلمه برای بسیاری سخت بود ، بدین نام مشهور گشت » .

علی اکبر دهخدا در لغت نامه خود در بیان کلمه " ورسک " می نویسد : « نام یکی از ایستگاه های راه آهن شمال است و چون نزدیکترین نقطه به پل معتبر و قریه و رود ورسک است ، بدین نام نامیده شده است » . بنابراین بر خلاف ادعاهایی که سازنده این پل را یک مهندس آلمانی به نام ورسک می داند ، کاملا اشتباه و قابل استناد نیست . روستای ورسک در مجاورت محل ساخت پل قرار داشت و در آن زمان حدود بیست خانوار در آن ساکن بوده اند . پس از چند سال از احداث پل ، ساکنان این روستا به ورسک امروزی که در آن زمان به عباس آباد نامیده می شد ، آمدند و به نام " ورسک عباس آباد " معروف شد .

در اردیبهشت سال 1312 مدیر عامل وقت " شرکت دانمارکی کامپساکس " قرارداد احداث راه آهن شمال – جنوب ایران را امضا کرد . مسیر اولیه تعیین شده به علت حرکت در شیب تند برای قطار ناممکن بود . پس از آن تصمیم گرفته شد مسیر را به شکل سه پله بر روی دامنه کوه اجرا کنند که به " سه خط طلا " معروف شد . وجود دره ورسک از چالش های دیگر این پروژه بود که این شرکت را مجبور کرد تا پلی با دهانه بزرگ را روی آن در نظر گیرند .

این پل توسط یک کنسرسیوم دانمارکی به نام " کامپساکس " با هزینه دو میلیون و ششصدهزار ریال و در ارتفاع 110 متری ( 360 فوت ) از کف دره و با دهانه 66 ( 217 فوت )  متر و طول حدود 72 متر ساخته شده است .

در ساخت این پل هیچ سازه فلزی استفاده نشده و با تضمین هفتاد ساله ساخته شده است . سازه های بتنی مزایای فراوانی دارند . ماده اصلی بتن ، شن و ماسه می باشد و قابل دسترسی است . این سازه ها در مقابل شرایط محیطی سخت ، و مقامتر از سازه های ساخته شده با مصالح دیگر است . از نظر مقاومت مصالح پل های قوسی در مناطقی که از نظر ساختار زمین شناسی مقاوم هستند ، ساخته می شوند .  به علت قابلیت شکل پذیری بتن ، امکان ساخت انواع سازه ها ی بتنی نظیر پل و ستون به اشکال مختلف میسر است . به طور کلی هدف از طراحی یک سازه بتنی ، تامین ایمنی در مقابل فروریختگی و تضمین عملکرد مناسب در زمان بهره برداری است . در طراحی و محاسبات مهندسی سازه های بتنی نهایت دقت را باید بخرج داد . بارهایی که در عمل به سازه وارد می شوند و همچنین توزیع واقعی آن ها ممکن است با آنچه در بارگذاری ساده و در تئوری است ، متفاوت باشد . بنابراین انتخاب یک حاشیه ایمنی مناسب ، کار بسیار دشواری است .

با مراجعه به روزنامه اطلاعات مورخ 25 / 2 / 1315 خورشیدی به منبع خوبی می توان دست یافت . در گزارش خبرنگار روزنامه اطلاعات چنین آمده است : « مهندسی که نظرم را جلب کرد . او با مسرت و شعف بالا و پایین می رفت . قیافه فکور او نشان می داد که زحمات زیادی کشیده است . معلوم شد که این شخص بین مهندسین دیگر به " پهلوان تونل " معروف است و در تونل سازی و پل سازی مهارت شایانی دارد ، نامش رابسویچ می باشد » .

 مهنس رابسویچ در روز افتتاحیه چنین گفت : « روزی که این مدل را برای احداث پل ورسک تهیه کردم ، مهندسین دیگر با نظر حیرت به آن نگریسته و اجرای نقشه و احداث آن را در شمار یکی از فتوحات علم مهندسی به حساب آوردند . امروز که پل ورسک احداث گردید ، همه ، من و رفقایم را تشویق و تحسین می کنند و آن را در شمار بهترین پل های قشنگ و شاهکار مهندسی می دانند » . نام مهندس " رابسویچ " که در روزنامه اطلاعات 1315 به آن اشاره شده است در آرشیو اسناد " شرکت کامپاکس " موجود است .

حدود 5 کیلومتری جنوب پل ورسک ، رستورانی وجود دارد که در کنار دستشویی مسافران ، اتاقی با درب چوبی  حدود 10 متری به چشم می خورد که محل نیایش یا کلسیای سازندگان خارجی پل ورسک بوده است . شایسته است این کلسیای کوچک مورد بازسازی و ثبت آثار ملی گردد .

هنگامی که در کف دره ورسک بایستیم و از زیر پل ورسک را تماشا کنیم ، داربست بتنی دقیقا در زیر پل قرار دارد . ولی جای شگفتی است که ما در روی سقف یک تونل ایستاده ایم . در زیر پل ورسک و در سطح کف دره ، سازه ای مانند سرسره ساخته شده است . این سازه جریان آب کف دره را از تماس با سقف تونل زیرین دور نگه می دارد . در واقع قطار پس از عبور از روی پل و چرخش و کم کردن ارتفاع ، از زیر کف دره عبور می کند .

طراحان و سازندگان پل ورسک

در طراحی و احداث این پل ، لادیسلاوس فون رابسویچ ( 1975 – 18893 میلادی ) ، هانس اتو ناتر ( 1954 – 1856 ) و " والتر ایگنر " نقش مهم و موثری داشته اند .

" رابسویچ معروف به مهندس ورسک " اهل اتریش بود و مسئولیت نظارت بر عملیات احداث پل ورسک را عهده دار بود . وی به همراه خانواده اش در خانه ای کوچک روستایی به مدت دو سال واقع در ورسک و نزدیک پل اقامت داشت .  رابسویچ از بنیانگذران روش تونل زنی جدید در اتریش به شمار می رود .گفته ها حاکی از آن است که برای رفع نگرانی از استحکام این سازه ، قبل از عبور اولین قطار ، رابسویچ به همراه خانواده اش به دستور رضا شاه ( پهلوی اول ) ، زیر این پل ایستادند تا قطار از روی پل عبور کرد .

رابسویچ در اوقات فراغت به ویژه فصل زمستان که ادامه کار به دلیل رعایت اصول ایمنی ، عملیات پل تعطیل می شد به کار مورد علاقه اش یعنی نقاشی می پرداخت . وی در سال 1938 ( حدود 1316 خورشیدی )  میلادی ایران را ترک کرد و بعد از آن پروژه های بسیاری را در کشور آلمان و مصر اجرا نمود . در سال 1951 دکتری " مکانیک سنگ " خود را از دانشگاه گرانس اتریش اخذ نمود . مدتی هم از طرف سازمان ملل متحد بین سال های 1956 تا 1958 در ونزوئلا خدمت کرد .

 بیشتر پل ‌سازان داخلی و خارجی " پل ورسک " را یکی از شاهکارهای کم‌ نظیر مهندسی در جهان می‌دانند و معتقدند که " لقب مهندس ورسک " برای طراح اتریشی آن لقب شایسته‌ای است . جالب این که در بسیاری از تشکل‌های مهندسی و معماری جهان نیز او را به نام " مهندس ورسک " می‌شناسند . او سال‌ها بعد در مصاحبه با یک نشریه تخصصی انگلیسی ‌زبان گفت : « هیچ ‌گاه خاطرات دوران زندگی خود و خانواده ام در روستای ۲۰ خانواری ورسک را فراموش نمی‌کنم » .

"هانس اتو ناتر سوئیسی " ، نابغه ریاضی و محاسبات پل سازی بود . فارغ التحصیل دانشگاه پلی تکنیک زوریخ ( سوئیس ) که طراحی و انجام محاسبات پل های راه آهن ایران و پل ورسک توسط گروهی از مهندسان تحت نظارت او انجام شد . در 17 شهریور 1317 مجلس شورای ملی تصویب کرد که هانس ناتر به مدت یکسال به استحدام وزارت طرق درآید . در سال 1318 از خدمات وی رسما تقدیر شد . وی بعد از جنگ جهانی دوم سه بار به ایران سفر کرد ولی به علت بیماری و شدت ضعف مجبور به بازگشت به سوئیس شد .

" والتر ایگنر " معمار اتریشی پل بود . گورستانی در پشت ایستگاه راه آهن ورسک قرار دارد . بر روی یک قبر که دورنمای روبروی آن پل ورسک است ، نام والتر اینگر به عنوان یکی از سازندگان پل نقش بسته است .

چرا پل ورسک ، پل پیروزی لقب گرفت ؟

انگیزه های سیاسی و نظامی مد نظر این گزارش نیست ، ولی از نظر تاریخی ، متفقین در طول جنگ جهانی دوم برای جلوگیری از شکست اتحاد جماهیر شوروی سابق در برابر قوای آلمان نازی ، کمک های تسلیحاتی خود را از طریق کشتی به بندر شاپور سابق ( بندر امام خمینی کنونی ) در خلیج فارس ارسال  می کردند . روزانه 75 قطار و 1368 واگن ادوات نظامی را به بندر شاه ( بندر ترکمن فعلی در استان گلستان ) منتقل و به کشتی های روسی تحویل می دادند . به عبارتی هر 25 دقیقه یک قطار از روی پل ورسک عبور می کرد . ایران " پل پیروزی " متفقین بر آلمان نازی نام گرفت و در 23 تیرماه 1234 بنا به پیشنهاد وزارت راه ، پل ورسک به عنوان " پل پیروزی " نامیده شد .

سنجش سلامت فنی  پل ورسک

در سال 1393 سه تیم از متخصصان " دانشگاه علم و صنعت " به همراه کارشناسان خط و سازه‌های فنی " مرکز تحقیقات راه‌آهن کشور " کنترل مصالح و مقاومت سازه و مسائل لرزه نگاری پل ورسک را به مدت ۵ روز انجام دادند. در این پل کارشناسان با نصب سنسورهای شتاب‌ سنج، تغییر مکان‌ سنج در قوس میانی پل و نصب ابزارهای دقیق برای دسترسی به قوس پل ، سنجش سلامت آن را انجام دادند . با عبور چندگانه قطار دوبله دیزل ۱۲۰ تنی و دو واگن باردار ۸۰ تنی از روی پل ورسک و با ثبت اطلاعات و مقایسه آن با اطلاعات تئوریک، سلامت فیزیکی سازه پل تایید شد. سنجش سلامت فنی سازه‌های پل ورسک برای ایمن بودن عبور قطار و ماشین‌آلات ریلی ضروری است .

جاذبه های گردشگری ورسک

متاسفانه برای جاذبه های گردشگری منطقه ورسک سرمایه گذاری لازم صورت نگرفته است و حتی فاقد تابلوهای رهنما برای گردشگران و مسافران است . پل ورسک و جاذبه های گردشگری آن می تواند برای اهالی ورسک بسیار درآمد زا  باشد . یکی از جاذبه های زیبای گردشگری ورسک " آبشار ورسک " است که در شرق روستای ورسک قرار دارد . منطقه ای بسیار زیبا و نیمه جنگلی که بسیار خیره کننده است . آبشار بسیار زیبا و پرآب " چشمه علی " که همان آبشار فصلی ورسک می باشد به ارتفاع تقریبی بیست متر از این دره به سمت روستای ورسک جاری است. آب این آبشار از ارتفاعات قدمگاه سرچشمه می گیرد و سالانه تعداد زیادی از مردم مشتاق را به سوی خود می کشاند. از روستای ورسک تا زیر آبشار حدود ۳۰ دقیقه راه می باشد که نیمی از آن از کنار آب رودخانه می گذرد. آب و هوای این منطقه معتدل ، مرطوب و کوهستانی می باشد. این رودخانه فصلی است و در فصل های مختلف حجم آب متفاوتی دارد.

برای رسیدن به این آبشار زیبا کافی است در محور فیروزکوه بعد از گردنه گدوک کمی جلوتر به سمت راست وارد روستای ورسک شده و از آنجا تا آبشار حدود 4 کیلومتر و تقریبا نیم ساعت راه است مسیر رسیدن به آبشار ورسک دقیقا از زیر پل ورسک می گذرد و باید در امتداد رودخانه حرکت کرد تا به آبشار زیبای ورسک رسید .


برگرفته از کتاب : " ایران شناسی برای همه " ، پژوهش و تالیف : مجتبی انوری ، چاپ دوم ( مرحله ویرایش )

Iranology For Everyone , By Mojtaba Anvari

09109190113



می توانید دیدگاه خود را بنویسید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
 
آمار بازدید کنندگان
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :